Τι κάνει διαφορετικά η Ευρώπη το 2026 – Καλές πρακτικές στον βιώσιμο τουρισμό

Ο διεθνής Τύπος ασχολήθηκε εκτενώς στις αρχές του καλοκαιριού με τη νέα συνεισφορά επισκεπτών που εισήγαγε η Νορβηγία, παρουσιάζοντας το θέμα ως αύξηση περίπου τριών τοις εκατό στις τιμές των καταλυμάτων από το καλοκαίρι του 2026. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα.

Ο νόμος που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου δεν επιβάλλει αυτόματα τέλη, αλλά δίνει τη νομική δυνατότητα στους δήμους να ζητήσουν την εφαρμογή του. Στην αίτηση πρέπει να αποδεικνύουν ακριβώς πού και πώς ο τουρισμός επιβαρύνει τις τοπικές δημόσιες υπηρεσίες και να παρουσιάζουν με σαφήνεια πού θα διατεθούν τα έσοδα. Το ανώτατο όριο του τέλους είναι τρία τοις εκατό και μπορεί να δαπανηθεί αποκλειστικά για τουριστικές υποδομές – όπως δημόσιες τουαλέτες, μονοπάτια πεζοπορίας, συστήματα στάθμευσης ή διαχείριση απορριμμάτων, χωρίς να εισέρχεται στον γενικό προϋπολογισμό των δήμων. Το κάμπινγκ, η κατασκήνωση και τα ταξίδια με τροχόσπιτα εξαιρούνται από τον κανονισμό, γεγονός που έκανε την πρόταση πολιτικά και κοινωνικά αποδεκτή.

Οι έξι δήμοι του αρχιπελάγους των Λοφούτων ήδη προετοιμάζουν κοινή αίτηση, ενώ το περιφερειακό συμβούλιο έχει προσλάβει ειδικό συνεργάτη για το έργο. Ο πρώτος ταξιδιώτης που θα δει αυτό το τέλος στον λογαριασμό του αναμένεται να φτάσει το δεύτερο εξάμηνο του 2027.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι οι διεθνείς εμπειρίες δείχνουν πως τα μικρά τουριστικά τέλη σπάνια αλλάζουν τις συνήθειες των ταξιδιωτών (π.χ. Βενετία). Όπου έχουν επίδραση, συνήθως ενθαρρύνουν τα ταξίδια εκτός υψηλής περιόδου και τις μεγαλύτερες διαμονές – δηλαδή, δεν μειώνουν τη ζήτηση, αλλά την κατανέμουν.

Η Κοπεγχάγη είναι επίσης ένας από τους μεγαλύτερους κερδισμένους του κύματος Coolcation: λόγω των μαζών ταξιδιωτών που αναζητούν πιο ευχάριστο καλοκαιρινό κλίμα, η δανική πρωτεύουσα έπρεπε να διαχειριστεί την αυξανόμενη επισκεψιμότητα με τρόπο που να παραμένει πράσινη. Το CopenPay της Δανίας δείχνει πώς οι αφηρημένες εκκλήσεις για βιωσιμότητα μπορούν να μετατραπούν σε απτές, ευχάριστες εμπειρίες. Αντί να βασίζεται απλώς στην καλή θέληση των επισκεπτών, το σύστημα ενθαρρύνει άμεσα τις πράσινες επιλογές: αν χρησιμοποιήσεις τα μέσα μαζικής μεταφοράς, συμμετάσχεις σε κοινοτική δράση για τη φροντίδα πάρκων ή παραγγείλεις φυτική τροφή, η πόλη σε ανταμείβει με δωρεάν είσοδο σε μουσεία, ξεναγήσεις ή έναν ζεστό καφέ.

Το μοντέλο έχει ήδη υιοθετηθεί από το Βερολίνο, τη Βρέμη και το Ελσίνκι, αποδεικνύοντας ότι η ανάπτυξη περιβαλλοντικά συνειδητών συνηθειών μπορεί να βασιστεί στις εμπειρίες. Ο ταξιδιώτης συνειδητοποιεί ότι οι αποφάσεις του έχουν άμεση, θετική επίδραση στην περιοχή, ενώ οι τουριστικοί φορείς μαθαίνουν ότι με μοναδικά κίνητρα που βασίζονται στις υπάρχουσες δυνατότητες των τοπικών επιχειρήσεων μπορούν να έρθουν πιο κοντά στους επισκέπτες.

Υπάρχει και κεντροευρωπαϊκή προσαρμογή του προγράμματος, καθώς σε τοπικό επίπεδο στην Ουγγαρία το πρόγραμμα GoGreen του Σάρβαρ λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο. Επίσης, παρόμοιο είναι και το παιχνίδι I-DEST για τις παγκόσμιες προκλήσεις βιωσιμότητας που ξεκίνησε από την Poetálunk.

Ενώ στον Βορρά η αυξημένη κίνηση λόγω του Coolcation απαιτεί αντίδραση, στη Μεσόγειο η συνδυασμένη επίδραση των ξηρών χειμώνων και της καλοκαιρινής υψηλής περιόδου δημιούργησε κρίσιμη κατάσταση. Στην Ελλάδα, οκτώ νησιά – μεταξύ αυτών η Πόρος, η Τήνος, η Πάτμος και η Κάρπαθος – κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω έλλειψης νερού, ενώ η κατάσταση στην Κέρκυρα έγινε επίσης σοβαρή. Η απάντηση, ωστόσο, δεν είναι ο πανικός, αλλά η έξυπνη προσαρμογή. Στην Αστυπάλαια αντέδρασαν με προσωρινές μονάδες αφαλάτωσης και περιορισμούς στην άρδευση, ενώ τα ξενοδοχεία εξετάζουν τη χρήση θαλασσινού νερού στις πισίνες και την εγκατάσταση δεξαμενών συλλογής βρόχινου νερού. Παράλληλα, οι ταξιδιώτες ενθαρρύνονται να είναι πιο συνειδητοποιημένοι, καθώς όταν αποφεύγουμε την περιττή καθημερινή αλλαγή πετσετών ή καθαρισμού στα ξενοδοχεία, συμβάλλουμε άμεσα στη μείωση της πίεσης στις τοπικές κοινότητες.

Στη Μαγιόρκα, η έμφαση δίνεται πλέον στη διατήρηση του νερού: εκτός από τις μονάδες αφαλάτωσης που λειτουργούν με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενισχύεται η συλλογή βρόχινου νερού στις πόλεις, ενώ σε δημόσιους χώρους και νέες επενδύσεις φυτεύονται ανθεκτικά στη ξηρασία μεσογειακά φυτά. Αυτή η τελευταία κίνηση είναι εξαιρετικά έξυπνη, καθώς μειώνει μακροπρόθεσμα τις ανάγκες άρδευσης, διατηρώντας παράλληλα το περιβάλλον πράσινο και ελκυστικό.

Τα μεσογειακά νησιά μαθαίνουν τώρα το μάθημα που σύντομα θα αντιμετωπίσουν οι εσωτερικές, ξηρές περιοχές της ηπείρου – όπως οι λίμνες διακοπών ή οι προορισμοί θερμαλισμού. Θα είναι ενδιαφέρον να δούμε τα επόμενα χρόνια πώς και πόσο γρήγορα θα αντιδράσουν αυτοί οι προορισμοί, όπως και η πλειονότητα των εγχώριων λουτροπόλεων.

Το Ντουμπρόβνικ έκανε εντυπωσιακά βήματα προς τον τουρισμό χωρίς πλαστικά, απαγορεύοντας τα πλαστικά μιας χρήσης από εκδηλώσεις και δημοτικές εγκαταστάσεις, ενώ από τα απόβλητα που συλλέγονται από τη θάλασσα δημιουργεί τοπικά σουβενίρ και γυαλιά ηλίου. Αυτή η πρακτική βοηθά τους επισκέπτες να μειώσουν τα απόβλητά τους χωρίς κόπο κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους και να δουν από κοντά τη λειτουργία της κυκλικής οικονομίας. Ενόψει των αυστηρών ευρωπαϊκών κανονισμών για τη συσκευασία, το παράδειγμα του Ντουμπρόβνικ στέλνει το μήνυμα στον κλάδο ότι οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις δεν πρέπει να θεωρούνται βάρος, αλλά ως ευκαιρία για την ενίσχυση της τοπικής ταυτότητας μέσω μοναδικών λειτουργικών λύσεων.

Η προστασία της φύσης για πολύ καιρό θεωρούνταν περιορισμός στον τουριστικό σχεδιασμό. Οι αναπτυξιακές πρωτοβουλίες που βασίζονται στην επαναφορά της φύσης το αλλάζουν αυτό: η διαδικασία αποκατάστασης γίνεται εμπειρία.

Το Rewilding Europe φέτος εγκαινίασε τη δική του πλατφόρμα κρατήσεων με την ονομασία Wilder Places, που προσκαλεί επισκέπτες σε περιοχές υπό αποκατάσταση. Στη Σουηδία, το Rewilding Sweden και μια εταιρεία ταξιδιών στη φύση συνδιοργάνωσαν «εβδομάδα επαναφοράς», όπου οι επισκέπτες συμμετέχουν σε εργασίες πεδίου. Στο Βελεμπίτ της Κροατίας, επεκτείνεται η υποδομή παρατήρησης άγριας ζωής: εκτός από τις πέντε υπάρχουσες θέσεις, θα προστεθούν άλλες τρεις, ενώ οι φωτογραφικές σαφάρι αναπτύσσονται με ειδικά διαμορφωμένες τοποθεσίες.

Στον Βορρά, το φινλανδο-σουηδικό πρόγραμμα REGGAE προχωρά ένα βήμα παραπέρα: αναπτύσσει ένα τουριστικό μοντέλο όπου το ταξίδι εξυπηρετεί ταυτόχρονα την οικολογική αποκατάσταση, την κοινοτική ευημερία και την υγεία του επισκέπτη.

Το κοινό στοιχείο των παραπάνω παραδειγμάτων είναι ότι κανένα δεν αφορά τη μείωση του αριθμού των επισκεπτών. Όλα σχετίζονται με το πώς ο προορισμός γνωρίζει τι συμβαίνει σε αυτόν και κατανέμει ανάλογα την πίεση, τους πόρους και τα έσοδα. Αυτή είναι ακριβώς η ικανότητα που μετρά το σύστημα κριτηρίων GSTC: όχι την πρόθεση, αλλά την μετρήσιμη, τεκμηριωμένη πρακτική.

Η προετοιμαζόμενη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον βιώσιμο τουρισμό επιβεβαιώνει επίσης ότι το μέλλον των ταξιδιών βασίζεται στη συνεργασία. Δεν πρόκειται για τον αποκλεισμό των τουριστών, αλλά για το να κατανοήσει ο ταξιδιώτης τη βαρύτητα των αποφάσεών του και ο προορισμός να μπορεί να κατανέμει έξυπνα την πίεση και τους πόρους του ανάλογα με τις δυνατότητές του. Έτσι, η βιωσιμότητα μετατρέπεται από απλή πρόθεση σε μια μετρήσιμη, βιώσιμη και αγαπητή πραγματικότητα για όλους μας.